Kamuya yapay zekâ satacaksanız — ihaleden önce elinizde ne olmalı?
Eylem Planı kamu alımlarını pazarı şekillendirme aracı olarak kullanıyor. Tedarikçi tarafında hangi belgeler isteneceği, şu an planda kesin olan ve henüz belli olmayan ayrımıyla.
Yapay zekâ uyum belgesi ihtiyacı ilk olarak mevzuatı merak edenlerde değil, kamuya satış yapanlarda doğacak. Sebebi basit: kurum bir yükümlülük altına girdiğinde onu şartnameye yazar, şartnameye giren şey de tedarikçinin işi olur.
Eylem Planı bunu gizlemiyor, doğrudan söylüyor. Eylem 7'nin başlığı şu:
"Kamu yapay zekâ dönüşümüne öncülük edecek ve kamu alımları yoluyla pazarı şekillendirecektir."
— Eylem 7, ana sorumlu: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
"Pazarı şekillendirmek" burada mecaz değil. Kamu, alım kriterleriyle özel sektörün nasıl belgeleyeceğini belirleyecek.
Planda kesin olan
Bunlar planın metninde birebir yazıyor:
Kamu yatırımlarından yapay zekâya ayrılacak pay.
"Toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zekâ projelerine en az %2 pay ayrılması hedeflenecek; bu yatırımların gerçekleşme durumu düzenli olarak izlenecek ve raporlanacaktır."
Dikkat: cümle "ayrılacaktır" değil, "ayrılması hedeflenecek" diyor. Bu bir hedef beyanı, garantili bir tahsis değil. Yine de yönü net.
Teknogirişim belgesi şartı.
"Pilot ve ilk ölçekli konuşlandırmalar için küçük-orta hacimli alımlar önceliklendirilecek; yapay zekâ projelerine yönelik kamu alımlarına katılacak girişimlerin teknogirişim belgesine sahip olması esas alınacaktır."
Bu, uyum belgesinden ayrı ve ondan önce gelen bir kapı. Teknogirişim belgeniz yoksa alımın konusu bile olamayabilirsiniz.
Kurumların kendi yol haritaları.
"...tüm kurumlar 12 hafta içinde üç yıllık Yapay Zekâ Yol Haritası'nı ve yıllık hedeflerini hazırlayacaktır."
Yani alım talebi kurum kurum, yazılı planlar üzerinden gelecek — dağınık değil.
Standartlaştırılmış şartnameler.
"...ölçeklenebilen çözümler için standartlaştırılmış şartnameler hazırlanarak diğer kamu kurumlarının aynı çözümü hızla tedarik edebilmesi sağlanacaktır."
Bir kurumda kabul gören belge paketi, diğer kurumlarda tekrar tekrar istenecek demek.
Belgelendirme standartları geliyor.
"Yapay zekâ sistemlerinin güvenilirliğini ve kalitesini değerlendirmek için ulusal ölçekte ortak kurallar, test yöntemleri ve belgelendirme standartları oluşturulacaktır. Bu standartlar sayesinde geliştirici ve tedarikçiler kendilerini neyin beklediğini önceden bilecek."
Henüz belli olmayan
Dürüst olmak gerekirse asıl operasyonel ayrıntıların çoğu bu grupta:
- Şartnamelerde hangi belgenin adının geçeceği — "Algoritmik Etki Değerlendirmesi" mi, başka bir isim mi
- Belgenin kim tarafından onaylanacağı — kurum mu, bağımsız bir kuruluş mu
- Hangi kademede hangi belgenin isteneceğinin resmî eşiği
- Belgenin merkezî bir platforma yüklenip yüklenmeyeceği
Bunların çerçevesi, Eylem 4 kapsamında ilk 12 ayda (≈Ağustos 2027) yayımlanacak orantılı risk rehberi ve sektör ekleriyle netleşecek. O rehber çıkana kadar bu sayfadaki "kesin" bölümüne güvenin, "belli değil" bölümünü kimseye kesinmiş gibi aktarmayın.
O zaman şimdi ne yapmalı
Rehberi beklemenin bir maliyeti var: ihale takvimi rehberi beklemiyor. Bugünden yapılabilecek, rehber çıkınca da çöpe gitmeyecek şeyler şunlar:
| Sıra | İş | Neden şimdi |
|---|---|---|
| 1 | Teknogirişim belgesi durumunuzu netleştirin | Planda birebir yazan tek sert şart. Süreç uzun. |
| 2 | Sattığınız sistemin risk kademesini belirleyin | Belgenin hangisi olacağını bu belirliyor |
| 3 | Model Kartı'nı hazırlayın | Kademe ne olursa olsun isteniyor, en az değişecek belge |
| 4 | Yüksek etkiliyseniz AED'yi hazırlayın | En uzun süren belge, ihaleye sıkışmayın |
| 5 | Teknik dosyayı sürümle birlikte tutun | Belge tek seferlik değil, sürüme bağlı |
Kademenizin hangisi olduğunu bilmiyorsanız dokuz soruluk kademe belirlemeden başlayın; kademeler arasındaki farkı risk kademeleri sayfası açıklıyor.
Sürüm tuzağı
Kamuya satışta en çok gözden kaçan nokta bu. Plan, belgeyi bir kere üretilip dosyalanan bir evrak olarak görmüyor. Eylem 11 ihracat için şunu söylüyor:
"...ihraç edilen her model sürümü model kartı ve güvenlik testi paketi ile piyasaya çıkacaktır."
Eylem 8 ise pilotlar için "öncesi-sonrası" ölçümünü zorunlu tutuyor. Yani modelinizi güncellediğinizde belge de güncellenmek zorunda. İhaleye girerken tek seferlik bir PDF hazırlarsanız, ikinci sürümde aynı işi baştan yaparsınız.
Belgelerinizi yeniden üretilebilir biçimde tutun: girdileri saklayın, sürüm numarasıyla eşleştirin.
İlgili sayfalar
- Yükümlülükler ve takvim — hangi belge kimden isteniyor
- Risk kademeleri — sisteminiz hangi kademede
- Algoritmik Etki Değerlendirmesi — en kapsamlı belge
- Model Kartı — kamuya açık özet
- Teknik dosya — denetleyiciye sunulan ayrıntı
Belgelerinizi hazırlamaya buradan başlayabilirsiniz. Ücretsiz, kayıt istemez, girdiğiniz hiçbir bilgi tarayıcınızdan çıkmaz.